Jezelf beschermen

Jezelf beschermen

Het is niet altijd mogelijk om de persoon die jou emotioneel mishandelt uit je leven te verwijderen, ook al zou je dat wel het liefste willen. Soms moet je minimaal contact onderhouden wanneer je samen kinderen deelt. Wanneer het een ouder betreft, voelt contact geheel verbreken vaak te definitief. Ik raad het meestal af om contact met een ouder definitief te verbreken. Het eventuele schuldgevoel of de wroeging die zo’n beslissing met zich mee kan brengen, geeft je dan niet de innerlijke rust waarnaar je zo op zoek bent. Als het een werkgever of collega betreft, kun je in veel gevallen niet zomaar stoppen met je baan, maar is de kans dat je overspannen raakt best groot. Het is dan van het grootste belang om jezelf te kunnen beschermen tegen degene die jou emotioneel mishandelt. Het goede nieuws is dat je dit kunt leren. Door je een vrij eenvoudige techniek eigen te maken, kun je leren hoe je emotioneel-ongezonde mensen (innerlijk) op afstand kunt houden. Leer je dat niet, dan kan dat op termijn veel energieverlies veroorzaken. Door chronisch energieverlies (stress) kun je last krijgen van lichamelijke of mentale klachten. Zelfbescherming is van belang als je wilt dat je gezondheid en levensgeluk hier niet (verder) onder lijden. Meestal is het niet mogelijk om doeltreffend grenzen aan te geven aan emotioneel-ongezonde mensen; grenzen aangeven leidt dan naar conflicten. Conflicten leveren op hun beurt weer stress op.

Welke emotioneel-ongezonde mensen kunnen er bijvoorbeeld in jouw omgeving zijn?

  • Hij/zij die altijd negatief of hulpeloos is
  • De dramakoning(in)
  • Pestkoppen en sadisten
  • Onredelijk veeleisende mensen
  • Mensen met irritante trekken of gewoontes
  • Ongeorganiseerde, onvoorbereide of oppervlakkige mensen
  • Hebberige, egoïstische mensen
  • Mensen die anderen gebruiken
  • Mensen die vaak ruzie en discussie opzoeken
  • Veel te competitieve mensen
  • Ongemotiveerde, luie mensen
  • Mensen die menen overal recht op te hebben
  • Incompetente mensen
  • Mensen die ontrainbaar/on-coachbaar zijn
  • Mensen die teveel (over zichzelf) praten
  • Mensen die te aanhalig of te aanhankelijk zijn
  • Mensen met een te grote contrôlebehoefte
  • Mensen die zich niet aan de afspraak houden of een belofte verbreken

De kern van de emotionele mishandeling zit in het gegeven dat deze persoon met zijn/haar gedrag over jouw grenzen gaat. Dat jouw grens wanneer je die aangeeft, niet gerespecteerd wordt en jij daaronder lijdt.

Wanneer iemand grensoverschrijdend gedrag vertoont en jij jouw grens (herhaaldelijk) ook hebt aangegeven, herken je daarna een patroon dat ongeveer volgens 4 stappen verloopt:

  • Ontkenning: ‘Nee hoor, helemaal niet, hoe kom je daarbij?’
  • Omdraaiing: Ineens ben jij degene die het probleem is: ‘Ja maar jíj doet zelf….’
  • De aanval: Iemand wordt boos/is verontwaardigd: ‘Hoe durf je dat te zeggen/doen!’
  • Slachtofferrol: Zielig doen: ‘Ik doe ook maar mijn best, ik kan er niets aan doen, anderen doen mij dit aan, ik heb altijd klaar gestaan, dat wist ik niet, ik heb het zelf zo zwaar gehad…’

 
Bovenstaand patroon wijst op vermijding van ‘verantwoordelijkheid nemen’ voor het eigen gedrag en de consequenties van het eigen gedrag. Zo’n gesprek leidt niet tot een oplossing, maar mondt uit in conflict.
 

Neutraal Onverschillige Houding

Om relatief stress-vrij met emotioneel-ongezonde mensen te kunnen omgaan, is er een strategie die gehanteerd kan worden. Het gaat erom dat je de ander emotioneel op afstand kunt houden. Ik noem deze strategie: de ‘Neutraal Onverschillige Houding’. Met nadruk op houding; je toont je onverschillig tegenover de ander, je bent het niet. Je toont geen sympathie en geen antipathie, maar een gelijkmoedige afstandelijkheid. Door deze houding geef je de ander zo min mogelijk verdere aanleiding om jou pijnlijk te raken. Sommige mensen vinden het heel moeilijk om zich onverschillig naar een ander te tonen. Het gaat tegen hun natuur in; ze willen graag belangstellend, empathisch en integer met anderen omgaan. Vind je het ook moeilijk? Bedenk dan dat niet jíj de emotioneel-ongezonde persoon dit ‘aandoet’, maar dat diegene dit zélf veroorzaakt. De betreffende persoon heeft het jou, met het verstoorde gedrag, onmogelijk gemaakt om een gezonde relatie te kunnen onderhouden met hem/haar. Bedenk ook dat een emotioneel-ongezond persoon echt niet kan omgaan met een integere en empathische benadering. Daar heeft hij/zij helaas de innerlijke draagkracht niet voor; beschouwt jouw empathie, het tonen van emoties en behoefte aan harmonie als een zwakte en zal er misbruik van willen maken. Je hebt geen enkele andere keuze dan te kiezen voor jouw eigen psychische gezondheid. Je hebt de verantwoordelijkheid en het recht om jezelf en jouw kinderen te beschermen.

De Neutraal Onverschillige Houding bestaat o.a uit een strategie van helpende gedachten. Enkele voorbeelden:

  • Jezelf kracht inspreken/geruststellen: ‘ik verdien respect’ of ‘ik zorg nu voor mezelf’.
  • Visualiseer vellige, warme en beschermende armen om je heen.
  • De ander proberen te begrijpen/overtuigen zonder resultaat, veroorzaakt energieverlies.
  • De situatie eindeloos overdenken om antwoorden te verkrijgen, veroorzaakt energieverlies.
  • Lange tijd ‘op je tenen lopen’ veroorzaakt energieverlies en houd je niet vol.
  • Emotioneel-ongezonde mensen praten zelden over feiten maar over meningen of vallen je aan op je karakter (ad hominem). Blijf zelf onverstoord de feiten benoemen.
  • Blijf consequent herhalen wat jij gaat doen. Bijvoorbeeld: ‘Ik breng de kinderen na het eten om 19:00 uur thuis’. Niet gaan bespreken wat de ander moet doen.
  • Ga geen onderhandelingen aan; deze leiden ertoe dat je over je grenzen moet gaan.
  • Houd het contact met de emotioneel-ongezonde persoon kort en oppervlakkig.
  • Communiceer met niets, beperk je tot algemeenheden.
  • Ga het liefst geen confrontaties of lange gesprekken aan. Zet een tijdslimiet/wekker.
  • Emotioneel-ongezonde mensen manipuleren en veranderen steeds van onderwerp en/of beantwoorden telkens een vraag met een vraag. B.v: Jij; ‘Wat wil je vanavond doen?’ De ander; ‘Waarom vraag je dat?’
  • Probeer een concreet antwoord af te dwingen; ‘Is dit een ja of een nee?’ en beantwoordt, bij het uitblijven van een antwoord, jouw vraag uiteindelijk zelf en handel daarnaar.
  • Koester geen hoop op verandering.
  • Hanteer een houding die onverschilligheid/verveling uitstraalt.
  • Voel je niet schuldig, schaam je nergens voor.
  • Besef dat, onder de uiterlijke schijn, de emotioneel-ongezonde persoon zich verschuilt en met zichzelf in de knoop zit. Het is vaak geen gezond mens maar een verstoord persoon.
  • Houd emotioneel of fysiek afstand.
  • Verberg je kwetsbaarheden/onzekerheden, deze worden vaak tegen je gebruikt.
  • Het mishandelende gedrag is een overlevingsstrategie van de persoon.
  • Herken de tactieken die ingezet worden om je te verleiden tot contact /emotionele reacties.
  • Blijf alert en bewust dat het contact niet echt is, het is vaak een onbewust ‘spel’ van de ander.
  • Versterk je eigen kracht/zelfvertrouwen, leer ‘nee’ zeggen.
  • Trek je inzet terug uit de relatie.
  • In geval van onvermijdelijk contact: bepaal zelf de spelregels omtrent wat wel/niet acceptabel is.
  • Wees geen vuilnisvat voor andermans emoties.
  • Ga niets oplossen voor de ander, geef de verantwoordelijkheid terug.
  • Doe jezelf dommer voor dan je bent, doe alsof je niet weet waar het over gaat.
  • Ga niet in de verdediging.
  • Visualiseer een ‘bodemloze put’
  • Visualiseer een teflonlaag om je heen waar alles vanaf glijdt.
  • Vat niets persoonlijk op.
  • Agree to disagree (‘wij worden het niet eens/zo werkt dat in jouw hoofd en dat is prima’)
  • Laat je geen eenzijdige ‘waarheid’ opdringen/aanpraten.
  • Versterk je intentie om jezelf te beschermen.
  • Versterk je eigenwaarde, laat het niet van de goedkeuring van de ander afhangen.
  • Rond zelf het gesprek af, jij blijft de regie houden over hoe lang dit gesprek duurt. Geef jezelf toestemming om het gesprek te beëindigen.
  • Verlang geen toestemming van de ander (die krijg je per definitie niet).
  • Verlang geen bevestiging of erkenning van de ander. Zorg dat je dit jezelf kan geven.
  • Geef jezelf toestemming voor het hebben van grenzen.
  • Reguleer je behoefte aan harmonie en wederzijds begrip, door harmonie en begrip bij vriendschappen/anderen dan bij de emotioneel-ongezonde persoon te zoeken, of tijdelijk in een therapeutische setting.
  • Blijf beseffen dat de ander een emotioneel-ongezond persoon is met mogelijk een on-gediagnostiseerde stoornis. Blijf beseffen wat dat impliceert, namelijk dat écht contact niet mogelijk is.
  • Aanvaard je eigen gevoelens van eenzaamheid, verdriet, wanhoop, schaamte, walging, angst of boosheid.
  • Blijf altijd vriendelijk/voorkomend of neutraal/feitelijk/zakelijk; negatieve uitingen werken als een rode lap bij een emotioneel ongezond persoon. Toneelspelen en strategisch handelen is bij zo’n persoon heel belangrijk. Gun het jezelf om je eigen ‘negatieve’ emoties van binnen te verwelkomen. Geef deze emoties op andere momenten, bij andere mensen, wel de ruimte.
  • Onderhandelen? Hoever wil je ‘zakken’ in je eisen? Geven en nemen i.p.v geven en ontvangen. Bij een emotioneel-ongezond persoon moet je bewust ‘nemen’; vrijheid nemen, initiatief nemen, afstand nemen. Dat wat jíj geeft wordt niet ontvangen door een emotioneel-ongezond persoon. Dat wat je geeft ‘vervliegt’ of de emotioneel-ongezonde persoon gaat er de concurrentiestrijd mee aan.
  • Verbreek het contact of vermijd het zoveel mogelijk.

 

Gezonde Communicatie

Wanneer je jouw grenzen aangeeft bij een emotioneel gezond persoon verloopt de communicatie geheel anders. Je zult merken dat de ander dan naar je wil luisteren en zijn/haar gedrag wil aanpassen, zodat het contact met jou beter verloopt omdat de ander inziet dat dit in beider belang is. Diegene zal dan niet ontkennen, omdraaien, boos worden of het slachtoffer spelen, maar met jou naar een oplossing zoeken. Bij emotioneel-gezonde personen is het besef aanwezig dat ‘in een zinvol gesprek blijven’ met jou beter is dan koste wat kost ‘gelijk krijgen’. Wanneer je aangeeft wat je niet prettig vindt, helpt het om daarnaast ook aan te geven hoe je het wel zou willen. Zo help je jezelf, de ander en de situatie naar een oplossing. Van de ander mag je hetzelfde verwachten. Lukt dit niet, ondanks jouw inspanningen, dan heb je wellicht met een emotioneel-ongezond persoon te maken.

Hoe geef je op een gezonde manier je grenzen aan?

  • Geef aan dat de ander over je grens gaat. (Neutraal: op een rustige, duidelijke en vriendelijke manier)
  • Herhaal je boodschap.
  • Laat weten wat je zult doen als de ander door blijft gaan met het ongewenste gedrag.
  • Doorpakken als het niet stopt.
  • Niet boos worden.

Ben jij degene die een grens krijgt aangegeven door een emotioneel-gezonde ander en wil je daar emotioneel gezond op kunnen reageren? Dan zijn onderstaande punten goed om in gedachte te houden.

  • Ik word niet afgewezen maar er bestaat een onduidelijkheid/andere behoefte tussen ons, kunnen we een compromis sluiten?
  • Ik heb de ander misschien onbedoeld gekwetst, kan ik de ander daarin tegemoet komen?
  • De ander vraagt om tijd, afstand, ruimte of duidelijkheid. Kan ik dat geven? En laten weten dat ik de ander hoor en de grens of afspraak respecteer? Pas als ik ernaar handel is het echt gezond en veilig.
  • Het niet als een aanval of beschuldiging opvatten; de behoefte aan een grens of duidelijkheid bij de ander laten.
  • Nu duidelijk is wat de ander niet wil of kan, vragen; ‘hoe zou je het wel willen of kunnen?’
  • Kan ik mijn eigen grens bewaken terwijl ik ook de grens van de ander respecteer?

Wanneer je merkt dat je moeite hebt met emotioneel-gezond reageren, dan heb je misschien het gedrag van emotioneel-ongezonde mensen door de loop der jaren, overgenomen. Je kunt gezonde communicatie (opnieuw) leren door communicatie-oefeningen te doen, bijvoorbeeld in een therapeutische setting. Ook kun je leren hoe je de ‘Neutraal Onverschillige Houding’ onder de knie krijgt, door middel van specifieke oefeningen. In de praktijk is er alle gelegenheid om hiermee aan de slag te gaan, om zo sterker te worden in het contact met jezelf en anderen.

Zet de eerste stap op weg naar zelfbescherming door een afspraak te maken of vraag een e-consult aan.